E┼čcinsellik

Y─▒llard─▒r ba┼čta Amerikan Psikiyatri Derne─či (APA) olmak ├╝zere bir├žok dernek ve kurum, baz─▒ e┼čcinsellik t├╝rlerinin onu ya┼čayan ki┼čiler i├žin bir ruhsal s─▒k─▒nt─▒ yaratt─▒─č─▒ veya egodistonik bir ki┼činin e┼čcinsel cinsel y├Ânelimini de─či┼čtirmesinin m├╝mk├╝n olabildi─či ├Ânsel varsay─▒m─▒n─▒ temel alan ÔÇťE┼čcinsel Y├Ânelim TerapisiÔÇŁ, ÔÇťOnar─▒m TerapisiÔÇŁ veya ÔÇťD├Ân├╝┼čt├╝rme TerapisiÔÇŁ gibi herhangi bir ruhsal tedaviye kar┼č─▒ ├ž─▒kt─▒─č─▒na dair bildirgeler yay─▒nl─▒yor. Bu durum kafa kar─▒┼čt─▒r─▒yor. Bu nedenle bir ki┼činin cinsel y├Ânelimini de─či┼čtirmek ├╝zere tasarlanm─▒┼č terapilerle ilgili halk─▒n ve ruh sa─čl─▒─č─▒ profesyonellerin endi┼čelerini gidermek gerekiyor.

Ge├žmi┼čte e┼čcinselli─čin tek bir yap─▒ olarak alg─▒lanmas─▒ ve buna ba─čl─▒ olarak tek bir hastal─▒km─▒┼č gibi tan─▒mlanmas─▒, hemcinsler aras─▒ ili┼čkilerin toplum taraf─▒ndan ahlaki olarak a┼ča─č─▒lanmas─▒n─▒n payandas─▒ olmu┼č ve son derece politik bir konu haline gelmi┼čtir. Bu nedenle e┼čcinsellik hakk─▒ndaki politik ve ahlaki tart─▒┼čmalar, konunun her iki taraf─▒ndaki bireylerin niyetlerini ve hatta ki┼čiliklerini ├Ân plana ├ž─▒kararak bilimsel verileri g├Âlgede b─▒rakm─▒┼čt─▒r.

E┼čcinselli─čin tek bir yap─▒ olarak alg─▒lanmas─▒ ve buna ba─čl─▒ olarak tek bir hastal─▒km─▒┼č gibi tan─▒mlanmas─▒n─▒n ge├žerlili─či, etkinli─či ve etik y├Ân├╝ tart─▒┼čmal─▒d─▒r. Bug├╝ne kadar onar─▒m terapisi almas─▒ m├╝mk├╝n olan ama ÔÇťE┼čcinselli─čin tedavisi yok!ÔÇŁ yakla┼č─▒m─▒ndan dolay─▒ ellerinden tedavi hakk─▒ al─▒nan ki┼čilere verilen zararlar─▒ ve sonu├žlar─▒n─▒ g├Âsteren titiz bilimsel ├žal─▒┼čmalar yoktur. Bu nedenle onar─▒m terapilerine d├óhil edilme ├Âl├ž├╝tleri, tedavinin risk ve faydalar─▒ ve uzun vadeli sonu├žlar─▒ ile ilgili tart─▒┼čmalar ├žok s─▒─č bir ┼čekilde a┼ča─č─▒lamaya d├Ân├╝┼čm├╝┼č, bilimsellikten uzakla┼čm─▒┼čt─▒r. Ancak buna ra─čmen de─či┼čti─čini ve de─či┼čtirme giri┼čimlerinin kendine fayda verdi─čini iddia eden bireylerin sesi her ge├žen g├╝n daha y├╝ksek ├ž─▒kmaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ tedavi olma ve ruhsal yard─▒m alma hakk─▒ kutsald─▒r ve tart─▒┼č─▒lamaz.

Onar─▒m ve d├Ân├╝┼čt├╝rme terapisi uygulanan dan─▒┼čanlarla ilgili s─▒n─▒rl─▒ bilimsel veriye ra─čmen, uygulamalara mant─▒ksal zemin olu┼čturan kuramlar─▒ de─čerlendirmek m├╝mk├╝nd├╝r. ─░lk olarak, bu terapiler, e┼čcinselli─čin tek bir bir ruhsal bozukluk oldu─čuna dair Amerikan Psikiyatri Derne─čiÔÇÖnin 1973ÔÇÖten beri korudu─ču g├Âr├╝┼čle ├žat─▒┼čmaktad─▒rlar. Onar─▒m terapilerinin kuramlar─▒, e┼čcinselli─či tek bir yap─▒ olarak g├Ârmemekte, e┼čcinselli─či 12 alt tipe ay─▒rmakta, baz─▒ alt tiplerin tedavi aray─▒┼č─▒nda oldu─čuna ve baz─▒ tiplerin tedavi edilebilirli─čine dikkat ├žekmekte, e┼čcinsel y├Ânelimle e┼čcinsel k├╝lt├╝r├╝ benimseyip e┼čcinsel eylemlerde bulunmay─▒ birbirinden ay─▒rmakta, e┼čcinsel y├Ânelimi ya geli┼čimde duraklama ya ┼čiddetli bir psikopatoloji ya da ikisinin kar─▒┼č─▒m─▒ olarak g├Ârmektedir. ├ç├╝nk├╝ cinsel y├Ânelim ki┼čilerin se├žimleriyle ile olu┼čan bir durum de─čildir. Bu nedenle e┼čcinsellik bir se├žim veya tercih de─čildir ancak e┼čcinsel bir ya┼čam s├╝rmek ki┼činin kendi se├žimdir, tercihidir.

302.9 Ba┼čka T├╝rl├╝ Adland─▒r─▒lamayan Cinsel Bozukluk ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda, Ruhsal Bozukluklar─▒n Tan─▒sal ve ─░statistiksel El Kitab─▒ (The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – DSM-IV)ÔÇÖde,e┼čcinsel y├Âneliminden rahats─▒z olanlar i├žin ├╝st├╝ kapal─▒ olarak bir bozukluk tan─▒mlamas─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu kategori herhangi ├Âzg├╝l bir cinsel bozukluk i├žin tan─▒ ├Âl├ž├╝tlerini kar┼č─▒lamayan, ne bir cinsel i┼člev bozuklu─ču, ne de bir parafili (cinsel sapk─▒nl─▒k) olmayan cinsel bir bozuklu─ču kodlamak i├žindir. ├ľrnekleri aras─▒nda cinsel y├Ânelimi hakk─▒nda s├╝rekli ve belirgin bir s─▒k─▒nt─▒ duyma ┼čeklinde bir ba┼čl─▒k bulunmaktad─▒r. Ayr─▒ca bir ba┼čka uluslararas─▒ tan─▒ sistemi olan ICDÔÇô10 (International Classification of Diseases)ÔÇÖda e┼čcinsellik; F66 kodu ile cinsel geli┼čim ve oryantasyon ba─člant─▒l─▒ psikolojik ve davran─▒┼čsal bozukluklar ad─▒ alt─▒nda ele al─▒nm─▒┼čt─▒r ve burada ÔÇťSadece cinsel y├Ânelim bir bozukluk olarak kabul edilmemelidir.ÔÇŁ ibaresi vard─▒r. Homoseks├╝alite, heteroseks├╝alite ya da biseks├╝alite cinsel geli┼čme ve y├Ânelimdeki ki┼či i├žin sorunlu olabilecek farkl─▒l─▒klar─▒ belirtmek i├žin kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak cinsel olgunla┼čma bozuklu─ču, benli─če yabanc─▒ cinsel y├Ânelim ve cinsel ili┼čki bozuklu─ču gibi durumlar─▒n e┼čcinselli─če e┼člik etmesi i├žin, ki┼činin e┼čcinselli─či ya da e┼čcinsel ili┼čkiyi ya┼čamay─▒ bir sorun haline getirmesi gerekmektedir. F66.1 kodu ÔÇťegodistonikÔÇŁ cinsel y├Ânelimi tan─▒mlamak i├žin kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Yani ICD-10ÔÇÖna bak─▒ld─▒─č─▒nda e┼čcinsel y├Ânelimin ki┼či i├žin bazen ruhsal bir sorun haline gelebilece─či g├Âr├╝lecektir. Bu nedenlerle cinsel y├Ânelimi hakk─▒nda s├╝rekli ve belirgin bir s─▒k─▒nt─▒ duyan ve bu t├╝r bir bozuklu─ču olan, inan├žlar─▒yla cinsel y├Ânelimi aras─▒nda s─▒k─▒┼čan, terapi aray─▒┼č─▒nda bulunan, terapi alamayacaksa intihar etmeyi d├╝┼č├╝nen ki┼čilere psikoterapi alma imkan─▒n─▒n sunulmas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum. ├ç├╝nk├╝ ÔÇťterapi alma ve tedavi olma hakk─▒ÔÇŁ evrensel bir insan haklar─▒, ├Âzg├╝rl├╝k ve demokrasi meselesidir. Elbette e┼čcinsel y├Ânelim i├žinde olan ki┼čiler aynen heteroseks├╝eller gibi genel veya cinsel ileti┼čime ili┼čkin sorunlar ya┼čayabilir ve bu sorunlar nedeniyle profesyonel yard─▒m alabilirler. Ancak kimse tedaviye ve de─či┼čime zorlanamaz.

E┼čcinsellikle ilgili yanl─▒┼č inan─▒┼člar─▒n yani cinsel mitlerin s─▒k olmas─▒, bu konu hakk─▒ndaki bilgisizli─čin bir g├Âstergesidir. ─░nsanlar─▒n cinsiyetleri, cinsel kimlikleri ve cinsel y├Ânelimleri ya┼čam─▒n ba┼čka alanlar─▒ndaki i┼člevlerini do─črudan ├žok fazla etkilememelidir. Kad─▒n ya da erkek herkes, heteroseks├╝el, biseks├╝el ya da e┼čcinsel olsun, ayn─▒ bi├žimde kendine m├╝nhas─▒r bir insand─▒r. Ki┼čilerin cinsel tercihleri ve cinsel davran─▒┼člar─▒, yaln─▒zca kendilerini ve cinsel e┼člerini ilgilendiren ├žok ├Âzel bir ya┼čam alan─▒d─▒r ve b├Âyle kalmal─▒d─▒r, topluma dayat─▒lamamal─▒d─▒r. ├ľzel ya┼čam, kar─▒┼č─▒lamaz ve bask─▒ uygulanamaz bir insanl─▒k hakk─▒d─▒r. Bununla birlikte bir├žok toplumda e┼čcinsellik ile ilgili olumsuz yarg─▒lar ve yanl─▒┼č cinsel inan─▒┼člar bulunmaktad─▒r. Olumsuz yarg─▒lar toplumda ├Âtekile┼čtirme arac─▒ olarak kullan─▒lmakta, ├žok yanl─▒┼č bir ┼čekilde e┼čcinsel bireyler cinsel y├Ânelimleri nedeniyle ayr─▒mc─▒l─▒─ča ve ┼čiddete u─čramaktad─▒rlar. D├╝n oldu─ču gibi bug├╝n de e┼čcinsellere uygulanan ayr─▒mc─▒l─▒─č─▒n ve ┼čiddetin kar┼č─▒s─▒nda olmal─▒y─▒z.

Demokrasi ve ├Âzg├╝rl├╝klerin geli┼čmesi ile e┼čcinsel bireyler ├že┼čitli haklara kavu┼čmu┼člard─▒r. Ancak halen bir├žok ├╝lkede e┼čcinsellik gayri ahlaki bir y├Ânelim olarak kabul edilmekte, e┼čcinseller a─č─▒r sosyal ve hukuki bask─▒lara maruz kalmaktad─▒rlar. Cinsel tercihlerini toplum normlar─▒nda ya┼čayan e┼čcinsellerin d─▒┼članmalar─▒, ┼čiddete maruz kalmalar─▒ ve yaln─▒zl─▒─ča mahk├╗m edilmeleri yanl─▒┼č bir davran─▒┼čt─▒r. ┼×iddet her ne sebeple olursa olsun kabul edilemez bir insanl─▒k ay─▒b─▒d─▒r. As─▒l olan, insan─▒n insana onurunu koruyacak ┼čekilde davranmas─▒d─▒r. Bu a├ž─▒dan e┼čcinsellerin ya┼čad─▒─č─▒ ┼čiddet ve ayr─▒mc─▒l─▒kla m├╝cadele, insan haklar─▒ ve demokrasinin geli┼čimi a├ž─▒s─▒ndan ├Âzel bir ├Âneme sahiptir. Bu nedenle e┼čcinsellik ile ilgili ┼čiddet i├žeren yanl─▒┼č uygulamalar─▒n, toplumda olu┼čan olumsuz de─čer yarg─▒lar─▒n─▒n, yanl─▒┼č ve yanl─▒ bilgi kirlili─činin, insan haklar─▒ ihlallerinin ve ayr─▒mc─▒l─▒─č─▒n kar┼č─▒s─▒nda olunmal─▒d─▒r.

Genel bir ilke olarak, bir terapist tedavi hedefine zor kullanarak ya da incelikli etki yoluyla karar vermemelidir. E┼čcinselli─či d├Ân├╝┼čt├╝rmeye veya onar─▒m─▒na y├Ânelik psikoterap├Âtik y├Ântemlerin bilimsel ge├žerlili─či olmal─▒ ve geli┼čim kuramlar─▒n─▒ temel almaktad─▒r. Son 40 y─▒lda, onar─▒m terapistleri, tedavi iddialar─▒n─▒ kan─▒tlayan bir├žok bilimsel ara┼čt─▒rma ortaya koymu┼člard─▒r. Ancak buna ra─čmen APA etik ilkelere duyarl─▒ uygulay─▒c─▒lara TEDAV─░ OLMA HAKKINI g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmadan tedavi aray─▒┼č─▒nda olan egodistonik e┼čcinsel bireylerin cinsel y├Ânelimlerinden duyduklar─▒ rahats─▒zl─▒klarla ya┼čamalar─▒n─▒ ve tedavi aray─▒┼č─▒nda bulunmaktan ka├ž─▒nmalar─▒n─▒ tavsiye eder.

Onar─▒m terapisi literat├╝r├╝, tedavi y├Ântemleri i├žin bilimsel se├žim ├Âl├ž├╝tleri olu┼čturmay─▒ kolayla┼čt─▒ran kuramlar kullanmaktad─▒r. Bu durum yaln─▒zca mevcut toplumsal damgalanman─▒n e┼čcinselli─čin ┼čifa bulmas─▒ g├╝d├╝s├╝ ├╝zerindeki etkisini var saymakla kalmamakta, ayn─▒ zamanda e┼čcinselli─čin tek bir yap─▒ olarak etkin bi├žimde damgalanmas─▒na mani olmaktad─▒r. Onar─▒m terapisi literat├╝r├╝, ayr─▒ca, de─či┼čim iste─činde olan egodistonik e┼čcinsellerin tedavi giri┼čimlerini engelleme giri┼čimlerinin potansiyel riskleri ele almakta ve bu konuda kamuoyu yaratmaya ├žal─▒┼čmakta ve Ulusal Ruh Sa─čl─▒─č─▒ Enstit├╝s├╝ÔÇÖn├╝ (NIMH) ve akademik ara┼čt─▒rma topluluklar─▒n─▒n onar─▒m terapisinin yararlar─▒n─▒ ve olumlu sonu├žlar─▒n─▒ belirleyecek ara┼čt─▒rmalar konusunda te┼čvik etmekte ve desteklemektedir.